INTEELT EN INTEELT VERMIJDEN deel II

D.G.Wiersma, Driesum.

De absolute stempelhengst RITSKE 202 dekte van 1958 – 1976.

Hij dankte zijn invloed aan zonen, de Ritskelijn, en aan dochters die zonen leverden in de overige hengstenlijnen. Ritskevrij fokken was vanaf 1979 onmogelijk. Na Ritske was MARK 232 (dekjaren 1967-1985) het meest invloedrijk. Vooral zijn zonen Hearke, Jochem en in mindere mate Ygram, kregen veel invloed. Het was gunstig voor de inteelt dat er weinig hengsten kwamen uit dochters van Mark. Echter in Nederland kan men nu al niet meer Markvrij fokken; de geëxporteerde Frans en Ritse zijn de laatste Markvrije hengsten.

Van 1971 tot 1988 dekte de hengst WESSEL 237. Zijn vier zonen deden het goed, Oege en Djurre bleken effectief. Er kwamen veel hengsten uit dochters van Wessel, Oege en Djurre. Hoe groot de invloed is laat de jaargang hengsten 2008 zien: Alle 28 dieren voeren Wesselbloed, soms tot viermaal toe. In jaargang 2007 was maar één hengst Wesselvrij.

Zowel Mark als Wessel stammen uit een Ritskemoeder. Inteelt op Mark en/of Wessel is tevens inteelt op Ritske, en op Tetman/Ewold.

Gelukkig kan men nu nog wel Wesselvrij fokken. Dit kan met de oudere hengsten: Jillis, Jakob (beide 23 jaar oud!), Olof, Ulke, Tsjerk, Abe, Fabe en Jasper. Jongere Wesselvrije hengsten zijn: Beintse, Sape, Jorn, Beart, Jisse, Maeye, Hinne. Wie een merrie heeft met Wessel in de eerste drie generaties of met drie/viermaal Wessel adviseren wij om een Wesselvrije hengst te nemen. Bij oudere hengsten moet men zich realiseren dat het bevruchtings % lager is. (zie de informatie over dekkingen 2007 op de KFPS site)

HEARKE 254 EN REITSE 272

Hearke (dekjaren 1976 – 1994) en Reitse (1982- 1998) glorieerden in tuig, apart en onvergetelijk samen aan de lange lijnen op de Hengstenkeuring. Ze brachten de tribunes in extase. Beide hengsten stelden meerdere zonen en kregen veel hengsten uit hun dochters goedgekeurd. Uit Hearke moeders kwamen: Lute, Remmelt, Fêde, Abe, Jelle, Jitse, Tonke, Wisse, Tjesse, en Onne. Reitse dochters leverden: Ruerd, Sjaard, Ulke, Krist, Nanno, Lolke, Karel, Teeuwis, Rintse, Rik, Marten, Ymte, Wierd, Ait, Doaitsen, Eibert.

Op het eerste gezicht lijkt de inteelt op Reitse en Hearke beangstigend groot te kunnen worden. Voorlopig valt dat echter behoorlijk mee. Nog al wat hengsten uit de Hearkelijn verdwenen naar het buitenland dat beperkte hun invloed hier: Ouke, Warn, Gerlof, Fridse, Nanning/ Goffert, Anne, Gerryt, Gradus. Veel hengsten kregen geen mannelijke nafok. Van de Hearke zonen heeft alleen Reitse een stempel gezet en van Reitse heeft alleen Brandus meerdere zonen. Het meest gunstig voor de inteelt op Reitse en Hearke is de generatie- interval. Zo gaat Jasper via Olof op Reitse terug. Olof heeft niet meer zonen en geen hengsten uit zijn dochters !! Via Jasper komen Hearke en Reitse niet in de eerste generaties van het te fokken veulen. Hetzelfde speelt bij Teunis, die via Gerlof (met weinig invloed) op Hearke terug gaat. Zeven jongere hengsten zijn al op Hearke ingeteeld: Harmen, Maeye, Dries, Haitse, Jisse, Teeuwis en Felle. Via Maeye krijgt een veulen Hearke driemaal op de stamboom maar pas in de vijfde (2x) en in de zesde generatie. Bij Harmen tweemaal: 1x in de 3e en 1x in de 4e, en bij Jisse: 4e en 5e generatie. Dat is heel dunne inteelt. Wie een merrie heeft met veel Hearkebloed in de eerste twee generaties kan beter Hearkevrij fokken. Hearkevrije hengsten zijn: Arjen, Jakob, Olrik, Gjalt ,Beintse, Ielke, Jillis, Bente, Tsjalke, Rypke, Tsjerk, Andries, Loadewyk, Fabe, Sape en Jorn. (Fabe is naast Wessel, ook Hearke en Jochemvrij!)

Maar…al valt de directe inteelt op Hearke en Reitse mee, het betekent wel weer inteelt op Mark, Ritske en Ewold. Reitse heeft een moeder van Ritskezoon Hotse! En als hengsten uit Reitse moeders goed gaan fokken of er komen nog meer hengsten uit Reitse merries dan kan de directe inteelt op Reitse en dus op Hearke- Mark nog flink toenemen. Positief aan het Hearkebloed is de fokzekere vererving van een goede stap en dat was lange tijd een zwak punt bij Friese paarden.

JOCHEM 259 - FEITSE 293.

De inteelt op Jochem valt mee omdat er weinig hengsten uit zijn dochters werden goedgekeurd. De beste, Wicher, werd geëxporteerd en stierf jong, Rindert heeft nog geen zoon. Een voordeel is verder dat er een positieve generatieinterval is. Met name de invloed van Dagho bij Leffert is gunstig voor inteelt. Maar… de hand moet aan de pols. Als met name hengsten uit Feitse dochters (Sape, Beart, Jorn) grote invloed krijgen en als de nu zo populaire combinatie van het Feitse x Leffert bloed (Jerke, Lutger, Michiel) toeneemt krijgen we veel inteelt op Feitse en dus op Jochem. De Jochemlijn is doortrokken van Hearkebloed en dus stijgt de inteelt op Hearke en dus op Mark opnieuw. Vooral de geliefde Onne met een Hearkemoeder en Wessel grootmoeder draagt veel aan inteelt bij en vraagt om omzichtiger gebruik.

Inteelt vermijden door stamboek en fokker:

Zolang kruisen wordt afgewezen is een totaalpakket aan maatregelen dringend nodig:

het merken van veulens met vrijer bloed (exterieur- en bloedlijndeskundigen)

het intens zoeken naar vrije combinaties, het stimuleren van deze vrije combinaties. Een paard zonder vol papier is een schrikbeeld voor de fokker. Het KFPS zou bonuspunten voor vrijer bloed moeten geven bij de sterverklaring.

de grootst mogelijke begeleiding en zorg bij de opfok van deze veulens.

Het haast 100% liberale beleid van het stamboek bij inteelt zal zich ontzettend wreken.

De fokker:

Iedere fokker wil op korte termijn succes. Dat bereikt hij door de best x best combinatie.

Eerst was dit Mark x Wesselbloed, toen Hearke x Wesselbloed, vervolgens Hearke x Jochembloed en nu Leffert x Feitse. De succesvolle KWPN fokker Wiepke van de Lageweg hanteert de leus: Kwaliteit wint de strijd. Maar de grote verliezer daarbij is voor Friese paarden de inteelt. Fokkers moeten daarom ernstig overwegen om merries met Wessel, Hearke, Jochembloed) eenmaal te combineren met hengsten die ander bloed voeren.

Het FPS zal dit moeten steunen met de genoemde bonuspunten.

In de toekomst zal het Jochembloed massaal worden. De beste bijdrage aan het Friese paard (de komende vijf jaar) is om uit de beste merries hengsten (en merries) te fokken die Jochem/Feitse vrij zijn.