Het vermijden van inteelt -een hulpmiddel-

door D.G. Wiersma.

Inteelt is een van de grote problemen in de fokkerij met Friese paarden. Deze inteelt ontstaat door sterke verervers. Zij stormen de stambomen binnen. Eerst door veel dochters, dan door zonen, vervolgens via hengsten uit hun dochters.

Zeer invloedrijke hengsten bij de Friese paarden waren: Ritske, Mark, Wessel, Hearke/Reitse; Jochem/Feitse. Mark en Wessel stammen uit een Ritskemoeder, dus ontstaat inteelt op het al overheersende Ritskebloed. Combinaties van Hearke en Jochembloed geven inteelt op Mark; Leffert X Feitsebloed geeft inteelt op Jochem, op Mark, op Ritske, op Tetman, op Gerke.

Inteelt is als golven, de ene golf volgt de andere. Het is van belang deze inteeltgolven te breken. Daarbij verdient het voorkomen van inteelt op Wessel/ Oege en op Jochem/ Feitse thans de hoogste prioriteit.

Vier stappen:

Bij het overwegen van de hengstenkeuze kunt u als volgt te werk gaan.

1. Markeer met een kleurstift in bovenstaand schema de kolommen van de vader en moedersvader van uw fokmerrie.

2. Zoek dan in andere lijnen (of kolom) hengsten die uw voorkeur hebben. U kunt die met een andere kleur markeren.

3. Maak met die hengsten stambomen van het te fokken veulen. Zorg ervoor dat een hengst niet tweemaal voorkomt in de eerste drie generaties van het te fokken veulen. Is dat wel zo doe het dan als bewuste keuze en op een sterke vererver.

4. Zoek voor merries met -Wesselbloed in de eerste generaties - hengsten die Wesselvrij zijn. Zoek voor merries met Hearke/ Reitse bloed in de eerste generaties hengsten die Hearke/ Reitse vrij zijn. Zoek voor Jochem/Feitse merries hengsten die Jochem/Feitse vrij zijn.

Wesselvrij: Jakob, Lammert, Fabe, Sape, Jorn, Jillis, Ulke, Tsjerk, Abe, Norbert, Jasper, Beart, Jisse, Maeye, Hinne, Anders.

Hearkevrij: Arjen, Jacob, Olrik, Take, Gjalt, Fabe, Sape, Jorn, Ielke, Jillis, Tsjalke, Rypke, Tsjerk, Andries, Loadewyk, Bente, Stendert, Sjerp.

Jochemvrij: Fabe, Doaitsen, Gjalt, Jakob, Olrik, Olof, Jasper, Dries, Jisse, Tietse, Monte, Harmen, Lolke, Ielke, Karel, Lute, Sjaard. (Warn, Ouke en Gerlof)

Toekomstige dekhengsten:

Wie een merrie heeft die waarde heeft als hengstenmoeder zou moeten overwegen om Jochemvrij te fokken. Het is zeker interessant qua exploitatie, want “Jochemvrije “ hengsten passen bij veel merries. Het Jochembloed wordt in de toekomst massaal.

In 1979 werden de eerste veulens van Jochem geboren. Hoe is het nu na dertig jaar? Hij kreeg vier zonen en 383 dochters ingeschreven. Uit die dochters kwamen hengsten als Wicher, Anne, Ludse en Rindert. De vier zonen van Jochem kregen ruim 1500 dochters (Feitse: 663). Kleinzonen kregen bijna 3000 dochters (Leffert: 669; Tsjerk: 637). De Leffert zonen (Heinse, Onne, Tsjalke, Mintse), Oltman en Tonis zorgen weer voor 1000 en dat aantal zal fors toenemen. De productie van de Tsjerkzonen komt nog.

De ‘Jochem invloed’ in andere lijnen vinden we via:

 JOCHEM bij Wicher, Anne, Rindert Ludse, Pike, Arjen, Fridse.

 TJIMME bij Brend, Felle, Anton, Tsjabring, Maurits, Wikke.

 TAMME bij Leffert en zijn nafok: Jense, Sibald, Ulbert; Sipke, Tymon, Sjouke.

 FEITSE bij Sape, Jorn, Beart, Nanning; via Rypke: Haitse, Sake; en Tsjerk: Uldrik.

Jasper heeft in Dries en Jisse Jochemvrije zonen. Wat zou het mooi zijn geweest dat dit Doaitsen was gelukt (Sake en Sjouke hebben Jochembloed), maar vooral Fabe die Wessel, Hearke en Jochemvrij is!! Maar zijn zonen stammen uit Feitse moeders. Ook Ielke en Gjalt zouden Jochemvrije hengsten kunnen leveren.

Kwaliteit

“Kwaliteit wint de strijd” is de leuze van Wiepke vd Lageweg. Zo redeneren ook Friese fokkers. Eerst was de geliefde combinatie het Mark X Wesselbloed, toen Hearke X Wessel; daarna Hearke X Jochem en nu Leffert X Tsjerk. Maar deze werkwijze zorgt voor veel inteelt. Het is in het belang van de totale fokkerij dat we de inteelt niet uit het oog verliezen. Het schema en dit artikel vormen daarbij een hulpmiddel.